Ayaq problemləri

Yastıpəncəlik (düzdabanlıq, pes planus)

Qısa cavab

Yastıpəncəlik ayağın uzununa (daxili) tağının azalması və ya tam itməsidir; tibbi adı pes planus-dur. Kiçik uşaqlarda ağrısız, elastik yastıpəncəlik çox vaxt normal inkişafın bir hissəsidir və müalicə tələb etmir. Ağrı, tez yorulma, tez-tez yıxılma, ayaqqabının bir tərəfdən yeyilməsi və ya sərt (hərəkətsiz) forma olduqda mütəxəssis müayinəsi tövsiyə olunur.

Ümumi məlumat

Növləri

Elastik (hərəkətli, flexible) yastıpəncəlik. Ayaq yerə basmayanda, oturanda və ya ayaq ucunda dayananda tağ görünür, bədən çəkisi düşəndə isə itir. Uşaqlarda daha çox rast gəlinir və adətən az problem yaradır.
Sərt (rigid) yastıpəncəlik. Tağ heç bir vəziyyətdə görünmür. Çox vaxt sümük deformasiyası, tarsal koalisiya (ayaq sümüklərinin anadangəlmə bitişməsi), anadangəlmə və ya irsi səbəblərlə bağlı olur. Ağrı və digər problemlər burada daha çox olur, ortoped müayinəsi vacibdir.
Uzununa və eninə (köndələn) yastıpəncəlik. Uzununa formada ayağın daxili tağı enir. Eninə formada ön ayaq enlənir, ayaq yastığında döyənək əmələ gələ bilər.
Pes planovalgus. Yastıpəncəliklə yanaşı daban çölə doğru əyilirsə və ayaq içə basırsa, bu vəziyyət pes planovalgus adlanır. İçə basma (pes valgus, pes planovalgus)

Səbəblər və risk amilləri

İrsi meyil; bağların və əzələ-bağ sisteminin zəifliyi; zəif və ya zədələnmiş vətərlər; ayaq sümüklərinin sınığı və ya çıxığı; tarsal koalisiya; artıq çəki. Yastıpəncəlik anadangəlmə ola bilər, zamanla da yarana bilər: travma, yaşlanma və bəzi xəstəliklər bu səbəblər sırasındadır.

Əlamətlər

günün sonunda ayaqda, baldırda və ya budda ağırlıq və küt ağrı (yuxudan sonra keçir);
ayaqlarda tez yorulma, pəncədə şişkinlik;
ayaqqabının və corabın daxili tərəfinin tez yeyilməsi;
yerişin ritminin və sürətinin dəyişməsi;
uşaqlarda qaçarkən tez-tez yıxılma, tez yorulub qucağa istəmə;
uzununa formada pəncənin ortasına basanda ağrı;
eninə formada ön ayağın enlənməsi, ayaq yastığında döyənək.

Uşaqlarda nə vaxt normaldır?

Uşaqların çoxunda ayaq tağı yalnız 5 yaşdan və daha gec formalaşmağa başlayır, bəzilərində isə ümumiyyətlə yaranmır. Ağrısız elastik yastıpəncəlik adətən müalicə tələb etmir. Uşaqların çoxu ondan böyüdükcə «çıxır». Lalə Dustiyeva da paylaşımlarından birində yazır ki, bu yaşda görülən yastıayaqlılıq çox vaxt funksionaldır və xəstəlik demək deyil.

Nə vaxt müayinə lazımdır?

yastıpəncəlik 4–5 yaşdan sonra da davam edir və şikayət var;
ağrı, tez yorulma, tez-tez yıxılma və ya burxulma;
ayaq sərtdir, tağ ayaq ucunda da görünmür;
bir ayaq digərindən fərqlidir;
ayaqqabı aydın şəkildə bir tərəfdən yeyilir.

Müalicə seçimləri

Ağrı yoxdursa, çox vaxt yalnız müşahidə kifayətdir. Şikayət olduqda baldır və axil vətərinin dartılma məşqləri, ayaq əzələlərini gücləndirən məşqlər və içliklər tətbiq oluna bilər. Sərt yastıpəncəlikdə və uzun müddət davam edən ağrıda ortoped-travmatoloqun qiymətləndirməsi lazımdır. Bu hallarda nadir hallarda cərrahi müalicə də müzakirə olunur.

Sağlam Addımda

Podiatr müayinəsi, FootBalance analizi ilə yastıpəncəliyin dərəcəsinin və deformasiyanın növünün təyini, diz, çanaq və onurğanın yoxlanılması.
Müayinə nəticəsində ehtiyac olarsa, fərdi korreksiyaedici supinator (gipslə ölçü əsasında) və ayaq əzələləri üçün ev məşqləri.
Uşaqda sümük-əzələ inkişafı qiymətləndirilərkən D vitamininin səviyyəsinin həkim nəzarəti ilə yoxlanılması tövsiyə oluna bilər.
Nəzarət müayinələri, uşaq böyüdükcə supinatorun yenilənməsi.

Ev məşqlərinə nümunə

Məşqləri mütəxəssis fərdi seçir. Aşağıdakılar yalnız nümunədir: ayaq barmaqları ilə yerdən dəsmal və ya kiçik əşya götürmək; ayaq ucunda qalxıb yavaş enmək; baldır əzələsinin dartılması; qum və ya ot üzərində ayaqyalın gəzinti (təhlükəsiz yerdə). Mərkəzin videolarında evdə 2 dəqiqəyə edilən sadə ayaq hərəkətləri göstərilir. Onların məqsədi ayaq əzələlərini aktivləşdirmək və yükün paylanmasına kömək etməkdir. Mərkəz bunu da vurğulayır: təkcə məşq kifayət etmir, doğru diaqnoz və fərdi yanaşma vacibdir.

Tez-tez soruşulan suallar

Uşaqlarda yastıpəncəlik nə vaxt normaldır?

Kiçik uşaqlarda ayaq tağı hələ formalaşır, ona görə ağrısız elastik yastıpəncəlik çox vaxt normaldır. Tağ adətən 5 yaşdan sonra formalaşmağa başlayır. Yastıpəncəlik 4–5 yaşdan sonra şikayətlə davam edirsə, ayaq sərtdirsə və ya ağrı varsa, mütəxəssisə göstərmək lazımdır.

Yastıpəncəlik düzəlirmi?

Uşaqlarda elastik yastıpəncəlik çox vaxt böyüdükcə azalır. Sağlam Addımın paylaşdığı fərdi nümunələrdə supinator və məşqlərlə ayaq izinin dəyişdiyi göstərilir, lakin nəticə hər uşaqda fərqlidir. Böyüklərdə sümük quruluşu formalaşıb. Burada məqsəd şikayətləri azaltmaq və yükü daha bərabər paylamaqdır.

Yastıpəncəlik hansı problemlərə səbəb ola bilər?

Bəzi insanlarda ayaqda, baldırda, dizdə və ya beldə yorğunluq və ağrı, ayaqqabının qeyri-bərabər yeyilməsi ilə müşayiət olunur. Çox insanda isə heç bir şikayət yaratmır. Yastıpəncəliyin skolioz kimi onurğa xəstəliklərinə birbaşa səbəb olduğu sübut olunmayıb. Buna baxmayaraq, Sağlam Addımda ayaq problemi ilə gələn uşağın duruşu da yoxlanılır.

Bu səhifədəki məlumat maarifləndirmə məqsədi daşıyır və mütəxəssis müayinəsini əvəz etmir. Tibbi xəbərdarlıq